به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، بازار قهوه در ایران این روزها زیر سایهی همزمانِ «افزایش نرخ ارز، رشد قیمت جهانی دانه قهوه و جهش هزینههای واردات» حرکت میکند؛ ترکیبی از فشارهای بیرونی و داخلی که در نهایت به افزایش سنگین قیمت برای مصرفکننده منجر شده است. در این میان، کاهش قدرت خرید مردم نیز باعث شده قهوه بهعنوان یک کالای مصرفی محبوب، بیش از گذشته در معرض فشار قیمتی قرار بگیرد.
طبق دادههای منتشرشده از یک مؤسسه مطالعات اقتصادی، قیمت قهوه در ایران از ابتدای سال ۱۴۰۳ تا امروز حدود ۴۶۲ درصد افزایش یافته؛ رقمی که بهطور محسوسی از رشد سایر متغیرهای اقتصادی نیز فراتر رفته است. در همین بازه زمانی، دلار در بازار آزاد حدود ۱۷۹ درصد و دلار در بازار توافقی حدود ۲۶۳ درصد رشد کرده، در حالیکه قیمت جهانی کامودیتی قهوه تنها حدود ۴۰ درصد افزایش داشته است. برآیند این دادهها نشان میدهد قیمت دلاری قهوه در بازار ایران نیز تقریباً دو برابر شده و شکاف آن با روندهای جهانی بیشتر شده است.
تحولات رخ داده در اثر جنگ تحمیل شده به ایران مهمترین دلیل نوسان قیمت این کالای وارداتی در بازار بوده است . انگونه که فعالان بازار میگویند، بحران در بازار واسطهی صادرات قهوه در ایران مهمترین عامل افزایش قیمت در بازار داخلی بوده است. به عبارت دیگر هر چند امارات خود تولیدکنندهی قهوه نیست اما بخش مهمی از صادرات ایران از طریق این کشور صورت میگرفت و جنگ سبب شد نظم پیشین بازار از هم بپاشد.
در بخش واردات، نوسان ارز همچنان مهمترین عامل تعیینکننده قیمت قهوه است. واردکنندگان میگویند تغییرات حتی کوتاهمدت در بازار ارز میتواند برنامهریزی تأمین را مختل کرده و قیمت تمامشده را بالا ببرد. در کنار آن، رشد هزینههای حملونقل، بیمه و ترخیص کالا نیز باعث شده مسیر قیمت دانه سبز و محصولات فرآوریشده در ایران صعودی باشد.
این افزایش هزینهها در بازار داخلی به شکل گرانی مداوم منوی کافهها و محصولات بستهبندیشده خود را نشان داده است. بسیاری از کافهها برای حفظ تعادل مالی ناچار به افزایش تدریجی قیمتها شدهاند؛ افزایشی که در مجموع فشار بیشتری بر مصرفکننده وارد کرده است.
در همین شرایط، مهمترین متغیر اثرگذار در بازار، کاهش قدرت خرید مردم است؛ موضوعی که باعث شده رفتار مصرفکنندگان تغییر کند و بخشی از تقاضا به سمت گزینههای اقتصادیتر، سفارشهای کوچکتر یا کاهش دفعات خرید حرکت کند.
رمزگشایی از علت افزایش قیمت قهوه
در همین رابطه، حسام ربیعی، نایبرئیس انجمن قهوه ایران، با اشاره به دلایل جهش اخیر قیمت قهوه در کشور تأکید میکند که دو عامل اصلی در این روند نقش داشتهاند؛ نخست افزایش نرخ ارز و دوم بههمریختگی در ساختار عرضه و تقاضا. به گفته او، قیمت فعلی قهوه در بازار ایران با واقعیتهای اقتصادی همخوانی ندارد و در شرایط عادی باید عددی پایینتر از وضعیت فعلی باشد.
او توضیح میدهد که بخش مهمی از واردات قهوه ایران در سالهای گذشته از مسیر امارات انجام میشد، اما در ماههای اخیر این مسیر با اختلال مواجه شده است. همین موضوع باعث شده زنجیره تأمین دچار تغییر شود و واردکنندگان برای تأمین کالا ناچار به استفاده از مسیرهای جایگزین از جمله ترکیه و برخی مسیرهای جنوبی شوند؛ مسیرهایی که هم زمانبرتر هستند و هم هزینههای حملونقل را افزایش دادهاند.
به گفته ربیعی، شرکتهای حملونقل نیز به دلیل افزایش ریسکهای تجاری و شرایط خاص جابهجایی، هزینههای مضاعفی را به واردکنندگان تحمیل میکنند؛ موضوعی که در نهایت به رشد قیمت تمامشده قهوه در بازار منجر شده است.
در بخش دیگری از این گفتوگو، او به میزان افزایش قیمتها اشاره میکند و توضیح میدهد که بسته به نوع قهوه و کشور مبدأ، رشد قیمتها بین ۶۰ تا ۱۰۰ درصد بوده است. برخی انواع قهوه نیز در این مدت افزایش بیش از دو برابری را تجربه کردهاند. قهوههای وارداتی از برزیل بیشترین افزایش قیمت را داشتهاند و محصولات ویتنام و هند نیز با رشد قابلتوجهی مواجه شدهاند.
ربیعی در ادامه تأکید میکند که برخلاف برخی تصورات، کاهش تولید جهانی عامل اصلی این وضعیت نیست. او میگوید در برخی کشورها مانند برزیل حتی افزایش تولید نیز گزارش شده است و تغییرات محسوس در سطح تولید جهانی مشاهده نمیشود. با این حال، او معتقد است که تبعات غیرمستقیم تنشها و افزایش هزینههای حملونقل در آینده میتواند بر بازار جهانی اثرگذار باشد.
در حال حاضر بخش عمده واردات قهوه ایران، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد، از طریق امارات انجام میشود. به گفته ربیعی، این مسیر به دلیل محدودیتهای تجاری و ساختارهای موجود، به مسیر اصلی تأمین قهوه کشور تبدیل شده است، هرچند که این کشور خود تولیدکننده قهوه نیست و تنها نقش واسطه تجاری را ایفا میکند.
او همچنین اشاره میکند که مسیرهای جایگزین مانند بنادر دیگر در حال شکلگیری هستند، اما این تغییرات زمانبر بوده و در کوتاهمدت هزینههای بیشتری به بازار تحمیل کرده است.
افزایش قیمت قهوه، به گفته این فعال صنفی، تنها در سطح بازار باقی نمانده و به تغییر رفتار مصرفکنندگان نیز منجر شده است. او توضیح میدهد که بخشی از مصرفکنندگان به سمت محصولات ارزانتر حرکت کردهاند و بخشی دیگر نیز میزان مصرف خود را کاهش دادهاند. این تغییر رفتار، تنها محدود به قهوه نیست و در بسیاری از کالاهای مصرفی دیگر نیز مشاهده میشود.
ربیعی همچنین به اثرات زنجیرهای این وضعیت بر اشتغال اشاره میکند و میگوید صنعت قهوه در ایران یک چرخه اقتصادی گسترده شامل واردات، تولید، بستهبندی، توزیع و فعالیت کافهها ایجاد کرده است. کاهش مصرف در این حوزه میتواند این زنجیره را تحت فشار قرار دهد و در برخی بخشها به تعدیل نیرو منجر شود؛ موضوعی که هماکنون نیز در برخی کافهها مشاهده شده و عمدتاً نیروهای جوان و متخصص را تحت تأثیر قرار داده است.
بر اساس برآوردهای ارائهشده، میزان واردات قهوه در ایران طی سالهای اخیر به حدود ۵۰ هزار تن در سال رسیده است. این واردات عمدتاً از کشورهایی مانند ویتنام، اندونزی و هند انجام میشود و در کنار آن، کشورهایی مانند اتیوپی، برزیل، کلمبیا و کنیا نیز از تأمینکنندگان مهم بازار ایران محسوب میشوند.
ربیعی در بخش دیگری از این گفتوگو تأکید میکند که در برخی موارد، فشار هزینهها و کمبود عرضه میتواند بر کیفیت نیز اثر بگذارد. هرچند بستهبندیها معمولاً بر اساس وزن ثابت انجام میشود، اما در شرایط افزایش قیمت، احتمال استفاده از مواد اولیه با کیفیت پایینتر برای کنترل هزینهها وجود دارد.
در جمعبندی این وضعیت، او معتقد است آینده بازار قهوه به دو عامل اصلی وابسته است؛ نرخ ارز و وضعیت واردات. در صورتی که نرخ ارز با جهش جدیدی مواجه نشود و مسیر واردات به شرایط پایدار بازگردد، امکان کاهش قیمتها وجود دارد، اما در غیر این صورت بازار همچنان با فشار تورمی مواجه خواهد بود.
بر اساس مقایسههای انجامشده نیز قیمت قهوه در ایران نسبت به گذشته تقریباً دو برابر شده است؛ بهطوریکه محصولی که پیشتر حدود کیلویی دو میلیون تومان قیمت داشت، اکنون به حدود چهار میلیون تومان رسیده است.
۲۲۳۲۲۴