به گزارش خبرآنلاین،از سال ۹۷ با آغاز دور دوم تحریمها، شرایط تورمی کشور آغاز شد. و سال ۱۴۰۲ ششمین سال تورمهای بالا در اقتصاد ایران بود. میانگین تورم بلندمدت ۵۰ ساله ایران حدود ۲۰ درصد است درحالیکه در ۶ سال اخیر میانگین تورم به دو برابر میانگین تورم بلندمدت رسیده. و بر روی عدد ۴۰ درصد ایستاده است. در ۱۰۰ سال گذشته هیچ دورهای مشابه دوره اخیر نبوده است. چرا که همیشه طول دورههای تورم در نهایت سه سال بود. اما همانطور که اشاره کردم امسال وارد ششمین سال تورم بالا شدیم. این شرایط را بسیار سخت کرده است. چرا که هم با مسئله تورم بالا و هم با طولانی شدن دورههای تورم به اتفاق، دستوپنجه نرم میکنیم.
اتاق ایران در گزارشی نوشت:رهبری، مبتنی بر همین توصیفات، سال ۱۴۰۲ را سال مهار تورم و رونق تولید نامیدند. این نشان میدهد که تا چه اندازه موضوع تورم مهم است. دولت بر این اساس، فعالتر کردن دیپلماسی سیاسی و اقتصادی را در دستور کار خود قرار داد. دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی به سراغ سیاست تنشزدایی با عربستان رفت. و توانست تنشها را تا حدودی کاهش را دهد. مرحله بعد مربوط به پیمانهای بینالمللی مثل عضویت در بریکس و نهایی شدن الحاق به پیمان شانگهای بود. همچنین دولت تلاش کرد ارزهای ایران در کره جنوبی و عراق را آزاد کند. دولت تلاش کرد به سراغ برجام برود اما شرایط مناسبی از هر دو طرف برای حل برجام نبود. لذا نتیجه اگرچه موفقیتآمیز نبود اما این پیام به جامعه مخابره شد که دولت در تلاش است. سیاستهای آشتیجویانه و تنشزدا را در دستور کار خود قرار دهد.
افزایش قیمت انرژی
در کنار این با وقوع جنگ اوکراین و روسیه و افزایش قیمت انرژی، آمریکا تلاش کرد. از شدت تحریمهای ایران کم کند و صادرات نفت ما به یک و نیم بشکه در روز رسید. که بالاترین میزان صادرات در ۶ سال اخیر بوده و به نوعی رکوردشکنی صورت گرفت.
همچنین بانک مرکزی راهبرد مهار رشد نقدینگی از طریق انضباط بخشی شبکه بانکی را آغاز کرد. و بر بانکهای پرریسک و ناسالم فشار سنگینی وارد کرد. این عوامل دستبهدست هم داد تا رشد نقدینگی از حدود ۳۸ درصد در ابتدای سال به ۲۵ درصد کاهش یابد. تورم نقطهای هم از حدود ۵۰ درصد به ۳۶ درصد در بهمن رسید. بر اساس گزارشهای مرکز آمار ایران و بانک مرکزی، برآورد من این است. که سال ۱۴۰۲ را با تورم حدود ۴۲ درصد به پایان خواهیم رساند.
مسیر کاهشی تورم در سال ۱۴۰۳ برعکس خواهد شد
با این حال، اما اتفاقاتی در حال رخ دادن است که این بازی را برای سال۱۴۰۳ بر هم خواهد زد. اول اینکه در این سال انتخابات امریکا را خواهیم داشت که در آن کاندیداتوری ترامپ از سوی جمهوریخواهان قطعی شده است. ترامپ در سخنان اخیر خود با انتقاد از رویکرد بایدن نسبت به ایران گفته اگر رئیسجمهور شود، کمپین فشار بزرگ علیه ایران را آغاز خواهد کرد. از طرف دیگر در داخل ایران اتفاقات دیگری از جمله سیاستهای تنشزایی که در مجلس شروع شده و علامتهای نگرانکنندهای به جامعه میدهد، در حال رخ دادن است.
در همین حال، برخلاف ۶ سال گذشته که تلاش بر موازنه تجاری بود، در سال ۱۴۰۲ کسری تراز تجاری غیرنفتی ما به بیش از ۱۵ میلیارد دلار رسید. به علاوه در سالهای اخیر به طور مرتب کسری حساب سرمایه در حال تشدید است و در حال حاضر به نزدیک ۱۵ میلیارد دلار رسیده است. این دو کسری حدود ۳۰ میلیارد دلار خواهد بود که اگرچه به لطف درآمد نفتی مدیریت شد اما در صورت تشدید تحریمهای نفتی، این امر در سال ۱۴۰۳ ممکن نخواهد بود.
موتور انتظارات تورمی را روشن کرد
بر همین اساس تحولات داخل و بیرون کشور، باز هم موتور انتظارات تورمی را روشن کرد. نرخ دلاری که در ۶ ماه گذشته در حدود ۵۰ هزار تومان در بازار آزاد نوسان داشت، در اسفند ۱۴۰۲ به ۶۰ هزار تومان رسید و ارزش پول ملی ۲۰ درصد کاهش یافت که تبعات تورمی آن در ماههای آینده ظهور خواهد کرد. بر اساس برآوردی که داشتهام، هر ۱۰ درصد افزایش قیمت دلار به صورت آمارهای فصلی، سه ماه بعد حدود ۴ درصد به تورم اضافه میکند. بنابراین اگر افزایش ۲۰ درصدی قیمت دلار ادامهدار باشد، پیشبینی میشود در اردیبهشت حدود ۸ درصد به تورم نقطهبهنقطه ۳۶ درصدی اسفند ۱۴۰۲ اضافه شود.
احتمالاً در سال ۱۴۰۳ التهابات و نا اطمینانیها بیشتر خواهد شد و در صورت تشدید تحریمهای نفتی، اثرات کسریهای تجاری و حساب سرمایه هم بیشتر نمایان خواهد شد. به علاوه ناترازیها در اقتصاد کلان مثل ناترازی صندوقهای بازنشستگی، برق، گاز، آب، بنزین و… شدت گرفته است. به عنوان مثال ظرفیت تولید بنزین در کشور حدود ۱۰۰ میلیون لیتر در روز است درحالیکه میزان مصرف در حال حاضر به بالای ۱۲۵ میلیون لیتر در روز رسیده است. تأمین این کسری نیاز به واردات خواهد داشت که فشار مضاعفی بر منابع ارزی دولت خواهد آورد. در سایر بخشها هم به همین ترتیب است. این ناترازیها پاشنه آشیلی برای دولت محسوب میشوند. لذا پیشبینی من این است که در حوزه تورم سال سختی در پیش خواهیم داشت. احتمالاً مسیر کاهشی تورم، برعکس شده و چه بسا رکورد تورم ۵۰ ساله ایران شکسته شود. آخرین رکورد تورمی ما در سال ۱۳۷۴ با ۴۹.۴ درصد رخ داد. اما به نظر میرسد این رکورد سال آینده شکسته شود. چرا که شواهد امیدبخشی از کنترل تورم در سال آینده دیده نمیشود.